Appgroep ZVKK dorpsnetwerk
De voorgenomen verkoop van zes kerken in Oost-Zeeuws-Vlaanderen markeert een ingrijpende verandering voor de betrokken geloofsgemeenschappen en dorpen. Tegelijkertijd biedt de herbestemming kansen voor nieuwe woon-, zorg-, maatschappelijke en ontmoetingsfuncties. Een toekomstbestendige invulling ontstaat wanneer de mogelijkheden van het gebouw worden verbonden met wat het dorp nodig heeft en kan dragen.
Voorlopige verkoopovereenkomst gesloten
Op 15 juli 2026 is met instemming van het bisdom Breda een voorlopige verkoopovereenkomst gesloten voor de kerken in Graauw, Boschkapelle, Lamswaarde, Clinge, Koewacht en Hengstdijk. De beoogde nieuwe eigenaar is Blossem Group, een vastgoedontwikkelaar die zich richt op het behouden en herbestemmen van maatschappelijk en cultureel erfgoed.
Meer dan religieus erfgoed
De verkoop komt niet onverwacht. De betrokken geloofsgemeenschappen groeiden de afgelopen jaren samen binnen de parochie Heilige Maria Sterre der Zee. Daarbij was al bekend dat een aantal kerkgebouwen zou worden afgestoten. Toch heeft het moment van verkoop begrijpelijkerwijs grote betekenis.
Kerkgebouwen zijn vaak meer dan plaatsen waar vieringen worden gehouden. Ze bepalen het aanzicht van een dorp, dragen de geschiedenis en identiteit van de gemeenschap en bieden soms al ruimte aan culturele en maatschappelijke activiteiten. Generaties inwoners zijn er gedoopt, getrouwd en herdacht.
Dat is bijvoorbeeld zichtbaar in Hengstdijk. Stichting Behoud Catharinakerk zet zich daar al bijna dertig jaar in voor het behoud, het onderhoud en het gebruik van de kerk. Vrijwilligers organiseren er onder meer concerten, tentoonstellingen, boekenmarkten en activiteiten rond het Midzomerfeest. De stichting heeft aangegeven graag betrokken te worden bij het vervolgproces.
De ZVKK treedt niet in de juridische discussie over de verkoop of de gevolgde kerkelijke procedure. De situatie in Hengstdijk laat wel zien hoeveel kennis, inzet en betrokkenheid rond een kerkgebouw in een dorp aanwezig kunnen zijn. Die lokale kracht is van waarde bij het zoeken naar een toekomstbestendige bestemming.
Verkenning van nieuwe functies
Blossem Group geeft aan gebouwen met een bijzondere betekenis voor gemeenschappen te willen behouden en nieuw leven in te blazen. Per kerk worden woonfuncties en zorg- en maatschappelijke functies onderzocht. De nieuwe bestemmingen moeten volgens de ontwikkelaar recht doen aan de geschiedenis en het bijzondere karakter van de locaties. De buitenzijde van de gebouwen, en vooral de kerktorens, moet herkenbaar blijven.
Voor de kerk in Graauw (zie: foto) geldt een verkenningsperiode van één jaar. Voor de kerken in Boschkapelle, Lamswaarde, Clinge, Koewacht en Hengstdijk is daarvoor twee jaar beschikbaar. Deze periode wordt benut om de technische staat van de gebouwen in kaart te brengen en mogelijke functies en plannen uit te werken.
Een haalbare én waardevolle bestemming
De ZVKK begrijpt dat voor ieder kerkgebouw een volwaardige en financieel haalbare businesscase nodig is. De gebouwen moeten duurzaam kunnen worden onderhouden en geëxploiteerd. Dat vraagt om realistische keuzes en mogelijk om een combinatie van verschillende functies.
Juist multifunctioneel gebruik kan kansen bieden. Naast wonen en zorg kan per dorp worden onderzocht of ruimte mogelijk is voor ontmoeting, verenigingsactiviteiten, cultuur of een dorpshuisfunctie. Niet iedere functie zal in ieder kerkgebouw passen. De behoeften, bestaande voorzieningen en mogelijkheden verschillen per dorp. Daarom is maatwerk belangrijk.
In kleine kernen zijn plekken voor ontmoeting een belangrijk onderdeel van de lokale infrastructuur. Ze bieden ruimte aan verenigingen en inwonersinitiatieven, maar dragen ook bij aan onderling contact, sociale samenhang, informele zorg en het behoud van bereikbare voorzieningen. Een kerkgebouw kan daarop aansluiten, als zelfstandige ontmoetingsplek of als aanvulling op een bestaand dorpshuis of andere voorziening.
Vragen die daarbij kunnen helpen zijn:
- Welke behoefte bestaat in het dorp aan wonen, zorg en ontmoeting?
- Welke maatschappelijke of culturele activiteiten kunnen een plaats krijgen?
- Kan het kerkgebouw bestaande dorpsvoorzieningen aanvullen of versterken?
- Welke inwoners, verenigingen en lokale organisaties willen bijdragen aan het gebruik?
- Welke combinatie van functies biedt voldoende financiële draagkracht én maatschappelijke meerwaarde?
Samen ontwikkelen vanuit de dorpspraktijk
De komende verkenningsperiode biedt ruimte om de mogelijkheden per kerk en per dorp zorgvuldig naast elkaar te leggen. Dorpsraden, geloofsgemeenschappen, vrijwilligersorganisaties, inwoners en beheerders van bestaande ontmoetingsplekken kennen de lokale praktijk. Zij weten welke voorzieningen al aanwezig zijn, welke behoeften leven en welke initiatieven kansrijk kunnen zijn.
Door deze gebiedskennis te verbinden met de expertise van Blossem Group, de parochie, gemeenten en maatschappelijke organisaties kan per locatie een passende combinatie van functies ontstaan. Daarbij gaat het niet alleen om draagvlak voor een plan, maar ook om duurzame draagkracht: zijn er voldoende gebruikers, partners en activiteiten om een maatschappelijke functie op langere termijn levend te houden?
De ZVKK werkt dagelijks met dorpsraden, dorpshuizen en lokale initiatiefnemers aan vraagstukken rond ontmoeting, leefbaarheid en voorzieningen. Vanuit die dorpspraktijk zien we dat plannen sterker worden wanneer de ruimtelijke en financiële mogelijkheden vanaf het begin worden verbonden met lokale kennis en initiatiefkracht.
Zo kan de herbestemming van de zes kerken bijdragen aan het behoud van bijzondere gebouwen én aan vitale en verbonden dorpen in Oost-Zeeuws-Vlaanderen.